శ్రీరాముని సద్గుణాలు ( మందరం నుంచి )

కైక కోరికపై వనవాసం చేయటానికి వెళ్తున్న శ్రీరామునకై యంతఃపురస్త్రీలు దుఃఖించుట

కం. మ్రొక్కుచుఁ దల్లికిఁ దండ్రికి,నక్కరణిని రామచంద్రుఁ డరిగిన నాపై నొక్కమొగి నంతిపురమున, మిక్కుటమై యార్తరవము మింటికి నెగసెన్. ప్రస్తుతము శ్రీరామప్రజల వృత్తాంతము చెప్పుటచాలించి యీలోపల నంతఃపురమున జరిగిన వృత్తాంతమును గవి చెప్పుచున్నాడు. ముందు చెప్పిన విధముగా శ్రీరాముఁ డందఱు తల్లులకుఁ దండ్రికి నమస్కరించి రథమెక్కి పయనమై పోఁగా నంతఃపురమున మిక్కిలి యధికమైన యేడుపుధ్వని యాకాసమున కెగసెను. కం. గతి యెవ్వఁ డనాథులకున్, గతి యెవ్వఁడు దుర్బలులకుఁ గడుఁ దపసులకున్ గతి యెవఁడు శరణ మెవఁడా, పతి గతిచెడి యెచటి కేగువాఁడో యకటా. పోతనగారి బాణీ స్పష్టంగానే కనిపిస్తున్నది. దిక్కులేనివారికిని బలములేనివారికిని నెవఁడు పొందఁదగివనవాఁడో తపస్సు చేసికొనువారికిఁ బ్రాపింపఁ దగినవాఁడు రక్షకుఁడు నెవఁడో యట్లందఱకు రక్షకుఁడు ప్రాప్యుఁడైనవాఁడు ప్రాపురక్షకుఁడు లేక యయ్యో యెక్కడఁ బోవుచున్నాఁడో. సీ. తనమీఁద నెవరైనఁ దంట లాడిన నైనఁ , గోపంబు చెందఁడే కొమ్మలార ! యేమి చేసిన నది యెవరి నొప్పించునో, యని జంకుచుండునే యమ్మలార ! యెవ్వరేనియుఁ గింక నొ వ్వొంద వారల, నూఱట లాడునే యువిదలార ! పరసుఖదుఃఖముల్ స్వసుఖదుఃఖము లట్లు , పరికించు చుండునే తరుణులార ! తే. కన్న తల్లిని గౌసల్యఁ గన్న పగిది మనల నందఱఁ జూచునే మగువలార ! యట్టి పుణ్యాత్ముఁ డటువంటి యనఘు చరితుఁ డెచట నున్నాఁడొ కటకటా యెందు జనునొ. 1124  తనమీద నెవరైనను గొండెములు చెప్పినను గోపింపఁడు. తానుజేయు కార్య మెవరి మనమునకైన నొప్పి కలిగించునో యనిసందేహించి   యట్లెవరి మనసు నొవ్వని కార్యములే చేయుచుండును. తనమీఁద నెవరైన గోపించి నొప్పి చెందినను వారలను సమాధానపఱుచును. ఇతరుల సుఖము తనసుఖముగను ఇతరుల దుఃఖము తన దుఃఖముగను జూచుచుండును. కన్నతల్లిని గౌసల్య నేవిధముగఁ జూచునో యట్టులే మనలనందఱఁ జూచును. అటువంటి పుణ్యాత్ముఁడు అటువంటి నిర్దుష్ట చరిత్రుఁడు ఎందున్నాఁడో - యెందు బోవుఁచున్నాఁడో , ఈలాంటి ఎన్నో అందమైన పద్యాలతోనూ, అర్థ తాత్పర్య వాఖ్యానాలతోనూ సాగిపోతుంటుంది వాసుదాసు ( వావిలికొలను సుబ్బారావు ) గారి సుందరమైన మందర వ్యాఖ్యానము. అందఱూ తప్పక చదవాల్సిన మంచి పుస్తకం.

కరుణశ్రీ గారి మందార మకరందాలు - చుక్కగుర్తు పద్యాలు

 -కరుణశ్రీ గారి చుక్కగుర్తు పద్యాలు విశ్వప్రేమ సీ. ఏ ప్రేమ మహిమచే నీ ధారుణీచక్ర  మిరుసు లేకుండనే తిరుగుచుండు ఏ ప్రేమమహిమచే నెల్ల నక్షత్రాలు నేల రాలక మింట నిలిచియుండు ఏ ప్రేమమహిమచే పృథివిపై బడకుండ  కడలిరాయుడు కాళ్ళు ముడుచుకొనును ఏ ప్రేమమహిమచే నీ రేడు భువనాల  గాలిదేవుడు సురటీలు విసరు గీ. ఆ మహాప్రేమ - శాశ్వతమైన ప్రేమ - అద్భుత మఖండ మవ్యక్తమైన ప్రేమ - నిండియున్నది బ్రహ్మాండభాండమెల్ల ప్రేయసీ ! సృష్టియంతయు ప్రేమ మయము ! ! తపోభంగముఉ.అందము చిందిపోవ చెవియందలి చెందొవ జారుచుండ "పూలందుకొనుం " డటంచు సుమనోంజలి ముందుకు చాచి శైలరాణ్ణందన వంగె - చెంగున ననంగుని చాపము వంగె - వంగె బాలేందుధరుండు కాన్కలు గ్రహింపగ ఉన్నమితోర్ధ్వకాయుడై. పుష్పవిలాపము.ఉ.నేనొక పూలమొక్కకడ నిల్చి చివాలున కొమ్మవంచి గోరానెడు నంతలోన విరులన్నియు జాలిగ నోళ్ళువిప్పి "మాప్రాణము తీతువా" యనుచు బావురుమన్నవి - క్రుంగిపోతి - నామానసమం దెదో తళుకుమన్నది పుష్పవిలాప కావ్యమై.ఉ.ఆయువు గల్గు నాల్గు గడియల్ కనిపెంచిన తీవతల్లి జాతీయత దిద్ది తీర్తుము - తదీయ కరమ్ములలోన స్వేచ్ఛమైనూయల లూగుచున్ మురియుచుందుము - ఆయువు దీరినంతనేహాయిగ కన్ను మూసెదము - ఆయమ చల్లని కాలివ్రేళ్ళపై.ఉ.గాలిని గౌరవింతుము సుగంధము పూసి; సమాశ్రయించు భృంగాలకు విందు సేసెదము కమ్మని తేనెలు; మిమ్ముబోంట్ల నేత్రాలకు హాయి గూర్తుము; స్వతంత్రుల మమ్ముల స్వార్థబుద్ధితోతాళుము త్రుంపబోవకుము ! తల్లికి బిడ్డకు వేఱు సేతువే !ఉ.ఊలుదారాలతో గొంతు కురి బిగించిగుండెలోనుండి సూదులు గ్రుచ్చి కూర్చిముడుచుకొందురు ముచ్చటముడుల మమ్ముఅకట ! దయలేనివారు మీ యాడువారు. కుంతీ కుమారిచ.అది రమణీయ పుష్పవన - మా వనమం దొక మేడ - మేడపైనది యొక మాఱుమూలగది - ఆ గదితల్పులు తీసి మెల్లగాపదునయిదేండ్ల యీడుగల బాలిక - పోలిక రాచపిల్ల - జంకొదవెడి కాళ్ళతోడ దిగుచున్నది క్రిందికి మెట్లమీదుగన్ !ఉ.కన్ని యలాగె వాలకము కన్పడుచున్నది - కాదు కాదు - ఆచిన్ని గులాబి లేత అరచేతులలో - పసిబిడ్డ డున్నయట్లున్నది - ఏమి కావలయునోగద ఆమెకు - అచ్చుగ్రుద్దినట్లున్నవి - రూపురేక - లెవరో యనరా దత డామెబిడ్డయే ! మ." ముని మంత్రమ్ము నొసంగనేల ? ఇడెబో మున్ముందు మార్తాండు రమ్మని నే కోరగనేల ! కోరితినిబో ఆతండు రానేల ? వచ్చెనుబో కన్నియనంచు నెంచక ననున్ జేపట్టగానేల ? పట్టెనుబో పట్టి నోసంగనేల ? అడుగంటెన్ కుంతి సౌభాగ్యముల్ ".గీ."ఈ విషాదాశ్రువులతోడ నింక నెంతకాల మీ మేను మోతు ? గంగాభవానికలుషహారిణి - ఈ తల్లి కడుపులోనకలిసిపోయెద నా కన్న కడుపుతోడ."ఉ.నన్నతి పేర్మిమై గనెడి నా తలిదండ్రుల ప్రేమ యర్థమౌచున్నది; నేడు బిడ్డ నిట నొంటరిగా విడిపోవ కాళ్ళు రాకున్నవి: యేమి సేతు; కనియున్ గనలేని యభాగ్యురాల నేనన్ని విధాల - కన్న కడుపన్నది కాంతల కింత తీపియే ! ఉ.పెట్టియలోన నొత్తిగిలబెట్టి నినున్ నడిగంగలోనికిన్నెట్టుచునుంటి తండ్రి ! యిక నీకును నాకు ఋణంబుదీరె, మీదెట్టుల నున్నదో మన యదృష్టము ! ఘోరము చేసినాను నాపుట్టుక మాసిపోను ! నినుబోలిన రత్నము నాకు దక్కునే ! ఊర్మిళా కుమారిచ.రమణుడు చెంతనుండిన నరణ్యములే యపరంజి మేడలౌరమణుడు లేక మేడలె యరణ్యములౌ - ఇకనేమి జానకీరమణికి రాణివాసమె అరణ్యనివాసము - నీవు నీ మనోరమణుని బాసి ఘోరపుటరణ్యములో బడిపోతి విచ్చటన్. ఉ.అత్తరి "పోయి వత్తును ప్రియా ! యిక నే" నను భర్తకెట్టి ప్రత్యుత్తర మీయలేక యెటులో తలయెత్తి యెలుంగురాని డగ్గుత్తికతోడ నీలి కనుగొల్కుల బాష్పకణమ్ము లాపుచున్ "చిత్త" మటన్న నిన్ను గన చిత్తము నీరగునమ్మ ఊర్మిళా !ఉ.పైటచెఱంగుతో పుడమిపై బడకుండగ నద్దుకొమ్ము నీకాటుక కన్నుదామరల కాలువలై ప్రవహించు వేడి కన్నీటి కణాలు - క్రిందపడనీయకు ! ముత్తమసాధ్వి వైన నీబోటి వధూటి బాష్పములు భూమి భరింపగలేదు సోదరీ !శా.చెల్లెం డ్రిర్వురు ప్రాణ వల్లభుల సంసేవించుచున్నారు; తానుల్లాసమ్మునమ సీత వల్లభునితో నుండెన్ వనిన్ ! నీ వెటుల్తల్లీ ! భర్తృ వియోగ దుఃఖమున నుల్లం బల్ల కల్లోలమైయల్లాడన్ కడత్రోతువమ్మ : పదునా ల్గబ్దమ్ము లేకాకృతిన్. ఉ.కమ్మని జవ్వన మ్మడవిగాచిన వెన్నెలజేసి, భర్తృవాక్యమ్ముల కడ్డుచెప్పక మహత్తరమౌ పతిభక్తిలోన సీతమ్మను మించిపోయితివి - తావక దివ్య యశోలతా వితానమ్ములు ప్రాకిపోయె భువనమ్ముల; పుణ్యవతీవతంసమా ! అనసూయాదేవిగర్భములేదు - కష్టపడి కన్నది లే - దిక బారసాల సందర్భము లే - దహో ! పురిటిస్నానముల్ నడికట్లులేవు - ఏస్వర్భువనాలనుండి దిగివచ్చిరి నీ ప్రణయాంక పీఠి కీయర్భకు ? లంతులేని జననాంతర పుణ్యతపఃఫలమ్ములై.  మహాకవి పోతనఉ. గంటమొ చేతిలోది ములుగఱ్ఱయొ ? నిల్కడ యింటిలోననోపంటపొలానొ ? చేయునది పద్యమొ సేద్యమొ ? మంచమందు గూర్చుంటివొ మంచెయందొ ? కవివో గడిదేరిన కర్షకుండవో ?రెంటికి చాలియుంటివి సరే ! కలమా హలమా ప్రియం బగున్ ?ఉ.కాయలు గాచిపోయినవిగా యరచేతులు ! వ్రాతగంటపున్రాయిడిచేతనా ? మొరటు నాగలిమేడి ధరించి సేద్యమున్జేయుటచేతనా ? కవికృషీవల ! నీ వ్యవసాయదీక్ష " కాహా " యని యంతలేసి కనులార్పక చూచిరిలే దివౌకసుల్ !ఉ."నమ్ముము తల్లి నాదు వచనమ్ము ; ధనమ్మునకై బజారులోఅమ్మనుజేశ్వరాధముల కమ్మను ని " న్నని బుజ్జగించి నీగుమ్మములోన నేడ్చు పలుకుం జెలి కాటుకకంటి వేడి బాష్పమ్ములు చేతితో తుడిచివైచెడి భాగ్యము నీకె యబ్బెరా ! !ఉ.కమ్మని తేటతెల్గు నుడికారము లేరిచి కూర్చి చాకచక్యమ్ముగ కైత లల్లు మొనగాండ్రు కవీశ్వరు లెంతమంది లోకమ్మున లేరు - నీవలె నొకండును భక్తి రసామృత ప్రవాహమ్ముల కేతమెత్తిన మహాకవి యేడి తెలుంగు గడ్డపై ?సీ.భీష్ముని పైకి కుప్పించి లంఘించు గోపాలకృష్ణుని కుండలాల కాంతికరిరాజు మొఱపెట్ట పరువెత్తు కఱివేల్పుముడివీడి మూపుపై బడిన జుట్టుసమరమ్ము గావించు సత్య కన్నులనుండివెడలు ప్రేమక్రోధ వీక్షణములుకొసరి చల్దులు మెక్కు గొల్ల పిల్లల వ్రేళ్ళసందు మాగాయి పచ్చడి పసందుగీ.ఎటుల కనుగొంటివయ్య ! నీ కెవరు చెప్పిరయ్య ! ఏరాత్రి కలగంటివయ్య ! రంగుకుంచెతో దిద్దితీర్చి చిత్రించినావు !సహజపాండితి కిది నిదర్శనమటయ్య ! ! ఉ.ముద్దులుగార భాగవతమున్ రచియించుచు, పంచదారలోనద్దితివేమొ గంటము మహాకవిశేఖర ! మధ్య మధ్య అట్లద్దక - వట్టిగంటమున నట్టిటు గీచిన తాటియాకులోపద్దెములందు - ఈ మధుర భావము లెచ్చటనుండి వచ్చురా ?ఉ.ఖ్యాతి గడించుకొన్న కవు లందరు లేరె ! అదేమి చిత్రమోపోతన యన్నచో కరిగిపోవు నెడంద, జోహారు సేతకైచేతులు లేచు ; ఈ జనవశీకరణాద్భుతశక్తి చూడగానాతని పేరులో గలదొ ; ఆయన గంటములోన నున్నదో ! ఆంధ్ర విద్యార్థిసీ.ఒకమాటు కనుమోడ్చుచుందు బమ్మెరవారిమందార మకరంద మధురవృష్టిఒకమాటు మూర్కొనుచుందు తిమ్మనగారిపారిజాత వినూత్న పరిమళమ్ముఒకమాటు చవిచూచుచుందు పెద్దనగారిద్రాక్షాగుళుచ్ఛ సుధా సుధారఒకమాటు విహరించుచుందు పింగళివారివరకళాపూర్ణ సౌవర్ణ శిఖరిగీ.ఒకట కవితా కుమారితో నూగుచుందుగగన గంగా తరంగ శృంగారడోల ;ఆంధ్ర సాహిత్య నందనోద్యానసీమనర్థి విహరించు " ఆంధ్ర విద్యార్థి " నేను.సీ.కాళిదాస కవీంద్ర కావ్యకళావీథిపరుగులెత్తెడి రాచబాట నాకుభట్టబాణుని ముద్దుపట్టి కాదంబరికథలు చెప్పెడి చెల్మికత్తె నాకుభవభూతి స్నేహార్ద్ర భావవైభవ గీతికరుణారసాభిషేకమ్ము నాకువాల్మీకి కవిచక్రవర్తి భావస్ఫూర్తిఆటలాడెడి పూలతోట నాకుగీ.భారతీదేవి మృదులాంక భద్రపీఠిముద్దులొలికెడి రతనాల గద్దె నాకు ;తెనుగుతోటల సంస్కృత వనలతాళినంటుత్రొక్కెడు " ఆంధ్ర విద్యార్థి " నేను. తెనుగు తల్లిసీ.గంటాన కవితను కదను త్రొక్కించిన"నన్నయభట్టు" లీనాడు లేరుకలహాన కంచుఢక్కల నుగ్గు నుగ్గు గావించు "శ్రీనాథు" లీవేళ లేరుఅంకాన వాణి నోదార్చి జోలలు వాడు"పోతనామాత్యు" లీప్రొద్దు లేరుపంతాన ప్రభువుతో పల్లకీ నెత్తించు కొను "పెద్దనార్యు" లీ దినము లేరుగీ."వాణి నా రాణి" యంచు సవాలుకొట్టిమాట నెగ్గించు "వీరు" లీపూట లేరు !తిరిగి యొకమాటు వెనుకకు తిరిగిచూచిదిద్దుకోవమ్మ ! బిడ్డల, తెనుగు తల్లి !సీ.కవులకు బంగారు కడియాలు తొడిగిన రాయలగన్న వరాల కడుపుసీసాలతో కవితాసార మిచ్చు శ్రీనాథుని గన్న రత్నాల కడుపుభద్రాద్రిలో రామభద్రు స్థాపించు గోపన్నను గన్న పుణ్యంపు కడుపుజగ మగంటిమి నల్దెసల్ వెలార్చిన పాపరాయని గన్న వజ్రాల కడుపుగీ.పిసినిగొట్టు రాజులకును - పిలకబట్టుకుకవులకును - పిచ్చిపిచ్చి భక్తులకు -పిఱికిపందలకు - తావు గాకుండ ముందు ముందు దిద్దుకోవమ్మ ! బిడ్డల, తెనుగుతల్లి ! కల్యాణగీతిశ్రీకరమ్ములు మీకు నాట్యైకలోలశివజటాజూట గాంగేయ శీకరములు;రంజితమ్ములు మీకు శర్వామి చరణకంజ మంజుల మంజీర శింజితములు ! ! కవితా కుమారిజడయల్లి జడకుచ్చు లిడ "రాయప్రోలు" "తల్లావజ్ఝల" కిరీట లక్ష్మినింప"పింగళి" "కాటూరి" ముంగురుల్ సవరింపదేవులపల్లి శ్రీ తిలక ముంప"విశ్వనాథ" వినూత్న వీథుల కిన్నెర మీట"తుమ్మల" రాష్ట్రగాన మ్మొనర్ప"వేదుల" "నాయని" వింజామరలు వేయ"బసవరాజు" "కొడాలి" పదములొత్తగీ."అడవి" "నండూరి" భరతనాట్యములు సలుప"జాషువా" "ఏటుకూరి" హెచ్చరిక లిడగనవ్యసాహిత్య సింహాసనమున నీకుఆంధ్ర కవితాకుమారి "దీర్ఘాయురస్తు ! "    కరుణశ్రీ జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి గారి ఉదయశ్రీ మొదటి భాగమునుండి ఏర్చి కూర్చిన మందార మకరందాలు.  

నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు

బ్లాగ్మిత్రులందరికీ మరియు వారి కుటుంబ సభ్యులకూ వికృతి నామ సంవత్సర నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు.     మల్లిన నరసింహారావు

కుచేలోపాఖ్యానము

కుచేలోపాఖ్యానము
మొన్నను  ఆదివారం కావటం మూలాన మా నాన్నగారికి ఆరోగ్యం సరిగా లేదని తెలిసి చూచి వద్దామని పెద్దాపురం నుంచి మా స్వగ్రామం ఉండ్రాజవరం ప్రయాణం కట్టాను. నేను వెళ్ళేసరికి మధ్యాహ్నం నాలుగైంది. అప్పటికి మా నాన్నగారు మా ఊళ్ళోని వృద్ధాశ్రమానికి కాలక్షేపం కోసం వెళ్ళారని తెలిసి అక్కడికే వెళ్ళాను. మా మాష్టారు శ్రీ కుదప సత్యనారాయణగారి నిర్వహణలో నడుస్తుంది ఆ వృద్ధాశ్రమం. ఆ ఆశ్రమానికి కావల్సిన ఆర్ధిక వనరుల సేకరణలో మా నాన్నగారు కూడా భాగస్వామ్యం వహిస్తుంటారు. అక్కడికి వెళ్ళిన తరువాత తిరిగి పెద్దాపురం బయలుదేరుదామనుకుంటుంటే - మా ఊర్లో సాయంకాలం 6.30 నుండి 8.30 గంటలవరకూ మంచి పురాణ కాలక్షేపం జరుగుతుందనీ అది చూచి వెళితే బాగుంటుంది కదా అని మా మాష్టారు అన్నారు. అందుకని ఉండిపోయి ఆ కార్యక్రమం చూద్దామని అక్కడకు వెళ్ళాను. ఆరోజు కార్యక్రమం   == కుచేలోపాఖ్యానం. ప్రవచించినవారు శ్రీ శ్రీమన్నారాయణ గారు. వారిది మంచి కంఠస్వరం. పోతన భాగవతం నుంచి కుచేలోపాఖ్యానం గానం చేసారు. అందరూ చాలా బాగా ఆనందించారా కార్యక్రమాన్ని. మన బ్లాగ్మిత్రులకోసం ఆ పద్యాలను బ్లాగులో అందిస్తే బాగుంటుందని అనిపించి ఈ బ్లాగు పోస్టింగు మొదలుపెట్టాను.

కుచేలుని భార్య - అతనికుటుంబం దుర్భర దారిద్ద్ర్యంతో బాధపడుతూ వారి 32 మంది సంతానానికి ఆహారాన్నికూడా అందివ్వలేని తరుణంలో భర్తతో ఇలా అంటుంది.
తే.

బాల సఖుఁ డైన యప్పద్మపత్రనేత్రుఁ

గాన నేఁగి దరిద్రాంధకార మగ్ను

లయిన మము నుద్ధరింపుము హరి కృపాక

టాక్ష రవిదీప్తి వడసి మహాత్మ  ! నీవు.

నీ చిన్ననాటి స్నేహితుడైన శ్రీకృష్ఠుని దగ్గఱకు వెళ్ళి రండి . ఆయన కృపాకటాక్షం మనమీద ప్రసరిస్తుంది. దాని వలన మనకు మన దారిద్ర్యబాధ నుండి  ఉపశమనం లభిస్తుంది .
అంతే కాదు , ఆయన
చ.

వరదుఁడు సాధుభక్త జన వత్సలుఁ డార్త శరణ్యు డిందిరా

వరుఁడు దయాపయోధి భగవంతుఁడు కృష్ణుఁడుఁ దాఁ గుశస్థలీ

పురమున యాదవప్రకరముల్ భజియింపఁగ నున్నవాఁడు నీ

వరిగిన మిమ్ముఁ జూచి విభుఁ డప్పుడ యిచ్చు ననూన సంపదల్.

అనూన సంపదల్ - కాదు అనూహ్య సంపదల్ - అని చదువుకోవాలని ఒకరు అన్నారట.
మ.

కలలోనం దను ము న్నెఱుంగని మహాకష్టాత్ముఁ డై నట్టి దు

ర్బలుఁ డాపత్సమయంబునన్ నిజపదాబ్జాతంబు లుల్లంబులోన్

దలఁప న్నంతనె మెచ్చి యార్తిహరుఁ డై తన్నైన నిచ్చున్ సుని

శ్చలభక్తిన్ భజియించువారి కిడఁడే సంపద్విశేషోన్నతుల్.
 
ఆర్తిహరులైనవారు మనస్సులో తలచినంత మాత్రాన్నే ఆర్తి హరుడగుట వలన వారికి తననే ఇచ్చేసుకుంటాడు, అందుచేత భక్తితో ప్రార్ధించేవారికి సకల సంపదలనూ తప్పక ఇస్తాడు వెళ్ళిరండి అని పంపిస్తుంది అతని భార్య కుచేలుడిని శ్రీకృష్ణుని దగ్గఱకు.
కుచేలుడు శ్రీకృష్ణ దర్శనం ఇహపరసాధనం అని మనస్సులో అనుకొని,
తే.

నీవు చెప్పినయట్ల రాజీవనేత్రు

పాదపద్మంబు లాశ్రయింపంగఁ జనుట

పరమశోభన మా చక్రపాణి కిపుడు

కాను కేమైన గొంపోవఁ గలదె మనకు.
 
ఆయన నువ్వన్నట్లుగా సాక్షాత్ భగవంతుడు. భగవంతుని దర్శనానికి ఉత్తచేతులతో వెళ్ళకూడదు కదా ? మరి నేనేం కానుక పట్టుకెళ్ళనూ అంటాడు కుచేలుడు.
తే.

అనిన న య్యింతి యౌఁ గాక యనుచు విభుని 

శిథిల వస్త్రంబు కొంగునఁ బృథుక తండు

లముల నొకకొన్ని ముడిచి నెయ్యమున ననుపఁ

జనియె గోవింద దర్శనోత్సాహి యగుచు.

పాపం కొన్ని అటుకులను అతని శిథిల వస్త్రంలో మూటకట్టి ఇచ్చిందటా యిల్లాలు. అవి తీసుకుని శ్రీకృష్ణుని చూడటానికి బయలుదేరి వెళ్ళాడు కుచేలుడు.
వ. అట్లు చనుచుం దన మనంబున.
సీ.

ద్వారకానగరంబు నేరీతిఁ జొత్తును భాసురాంతఃపురవాసి యైన

య ప్పుండరీకాక్షు నఖిలేశు నె భ్భంగి దర్శింపఁగలను దద్ద్వారపాలు

రెక్కడి విప్రుండ విం దేలవచ్చెద వని యడ్డపెట్టిరే నపుడు వారి

కేమైనఁ బరిదానఁ మిచ్చి చొచ్చెద నన్న నూహింప నర్థశూన్యుండ నేను

తే.

నయిన నా భాగ్య మతని దయార్ద్రదృష్టి

గాక తలపోయఁగా నొండుఁ గలదె యాతఁ

డేల నన్ను నుపేక్షించు నేటిమాట

లనుచు నా ద్వారకాపుర మపుడు సొచ్చి.

పరిదానము అంటే బహుమతి లేక లంచము, అంటే ఆ రోజుల్లోకూడా లంచాలు గట్రా ఉన్నాయన్నమాట.

వ. అట్లు ప్రవేశించి, రాజమార్గంబునం చని, కక్ష్యాంతరంబు గడచి, చని ముందట.
సీ.

విశదమై యొప్పు షోడశ సహస్రాంగనా కలిత విశాల సంగతిఁ దనర్చి

మహనీయ తపనీయ మణిమయ గోపుర ప్రాసాద సౌధహర్మ్యములఁ జూచి

మనము బ్రహ్మానందమును బొందఁగడు నుబ్బి సంతోషబాష్పముల్ జడిగొనంగఁ

బ్రకట మై విలసిల్లు నొక వధూమణి మందిరమున నింతులు చామరములు వీవఁ

తే.

దనరు మృదు హంసతూలికా తల్పమందుఁ

దానుఁ బ్రియయును బహువినోదములఁ దనరి

మహిత లావణ్య మన్మథమన్మథుండు

ననఁగఁ జూపట్టు పుండరీకాయతాక్షు.

మన్మథమన్మథుండు అట ఎంతమంచి విశేషణమో చూడండి. రుక్మిణీ దేవి అంతఃపురం వరకూ సరాసరి రాగలిగాడన్నమాట . ఎంత కృపావిశేషమో.
సీ.

ఇందీవర శ్యాము వందిత సుత్రాముఁ గరుణాలవాలు భాసురకపోలుఁ

గౌస్తుభాలంకారుఁ గామితమందారు సురుచిరలావణ్యు సురశరణ్యు

హర్యక్షనిభ మధ్యు నఖిలలోకారాధ్యు ఘన చక్రహస్తు జగత్ప్రశస్తు

ఖగకులాధిపయానుఁ గౌశేయ పరిధానుఁ బన్నగ శయను నబ్జాతనయను

తే.

మకరకుండల సద్భూషు మంజుభాషు

నిరుపమాకారు దుగ్ధసాగర విహారు

భూరి గుణసాంద్రు యదుకులాంభోధి చంద్రు

విష్ణు రోచిష్ణు జిష్ణు సహిష్ణుఁ గృష్ణు. 

స్పష్టమైన పోతన గారి ముద్రగల పద్యాలు . ఇటువంటి పద్యాలు వచ్చినప్పుడు మనల్ని మనమే మఱచిపోతూ తన్మయత్వం చెందుతుంటాం.

మ.

కని డాయం జనునంతఁ గృష్ణుఁడు దళత్కంజాక్షుఁ డ ప్పేదవి

ప్రుని నశ్రాంత దరిద్రపీడుతుఁ గృశీభూతాంగు జీర్ణాంబరున్

ఘన తృష్ణాతురచిత్తు హాస్యనిలయున్ ఖండో త్తరీయున్ గుచే

లుని నల్లంతనె చూచి సంభ్రమ విలోలుం డై దిగెన్ దల్పమున్.

క.

కర మర్థి నెదురుగాఁ జని, పరిరంభణ మాచరించి బంధుస్నేహ

స్ఫురణన్ దో డ్తెచ్చి సమా, దరమునఁ గూర్చుండఁ బెట్టెఁ దన తల్పమునన్. 

తన తల్పముమీదే కూర్చుండబెట్టుకొన్నాడట , చూడండి ! స్నేహానికెంత విలువనిచ్చాడో !
తే.

అట్లు గూర్చుండఁబెట్టి నెయ్యమునఁ గనక

కలశ సలిలంబుచేఁ గాళ్ళు గడిగి భక్తిఁ

దజ్జలంబులు దనదు మస్తమునఁ దాల్చి

లలిత మృగమద ఘనసార మిళితమైన.

తే.

మలయజము మేన జొబ్బిల్ల నలఁది యంత

శ్రమము వాయంగఁ దాళవృంతముల విసరి

బంధు రామోద కలిత ధూపంబు లొసఁగి

మించు మణిదీపముల నివాళించి మఱియు.

వ.

సురభి కుసుమమాలికలు సిగముడిం దుఱిమి, కర్పూరమిళిత తాంబూలంబు లిడి, ధేనువు నొసంగి, సాదరంబుగా స్వాగతం బడిగిన, నప్పు డ వ్విప్రుండు మేనం బులకాంకురంబు లంకురింప, నానందబాష్ప జలబిందు సందోహుండయ్యె. అట్టి యెడం బద్మలోచనుండు మన్నించు నంగనామణి యగు రుక్మిణి కరకంకణంబులు మెఱయఁ జామరములు వీవం, దజ్జాత వాతంబు ఘర్మసలిలంబు నివారింపుచుండం జూచి, శుద్ధాంత కాంతాజనంబులు మనంబున నద్భుతం బంది, యి ట్లనిరి.
ఉ.

ఏమితపంబు సేసెనొకొ యీ ధరణీదివిజో త్తముండు దొల్

బామున యోగివిస్ఫుర దుపాస్యకుఁ డై తనరారు నీ జగత్

స్వామి రమాధినాథు నిజతల్పమునన్ వసియించి యున్నవాఁ

డీ మహనీయమూర్తి కెనయే మునిపుంగవు లెంతవారలున్.

వ. అదియునుంగాక.
చ.

తన పరియంకమందు వనితామణి యైన రమాలలామ పొం

దును నెడగాఁ దలంపక యదుప్రవరుం డెదురేఁగి మోదమున్

దనుకఁగఁ గౌఁగిలించి యుచితక్రియలన్ బరితుష్టుఁ జేయుచున్

వినయమునన్ భజించె ధరణీసురుఁ డెంతటి భాగ్యవంతుఁడో.
వ. అయ్యవసరంబున
క.

మురసంహరుఁడు కుచేలుని, కరము గరంబునఁ దెమల్చి కడక న్మన మా

గురు గృహమున వర్తించిన, చరితము లని కొన్ని తడవి చతురత మఱియున్-

సీ.

బ్రాహ్మణోత్తమ ! వేదపాఠన లబ్ధ దక్షతఁ గల చారు వంశంబువలనఁ

బరిణయం బై నట్టి భార్య సుశీల వర్తనములఁ దగ భవత్ సదృశ యగునె

తలఁప గృహక్షేత్ర ధన దార పుత్రాదులందు నీ చిత్తంబు చెందకుంట

దోఁచుచున్నది యేనుఁ దుది లోకసంగ్రహార్థంబు కర్మాచరణంబు సేయు

తే.

గతి మనంబునఁ గామమోహితులు గాక

యర్థిమై విహితకర్మంబు లాచరించి

ప్రకృతి సంబంధములు నన్ను భవ్యనిష్ఠఁ

దగిలి యుందురు గొంద ఱు త్తములు భువిని.

వ. అని మఱియు ని ట్లనియె.

క.

ఎఱుఁగుదె గురుమందిరమున, వెఱ వొప్పఁగ మనకు నతఁడు వెలయఁగ దెలుప

న్నెఱుఁగఁగ వలసిన యర్థము, లెఱిఁగి పరిజ్ఞాన మహిమ లెఱుఁగుట లెల్లన్.

వ. అని మఱియు, గురుప్రశంస సేయం దలంచి, యి ట్లనియె.
తే.
తివిరి యజ్ఞాన తిమిర ప్రదీప మగుచు
నవ్యం బైన బ్రహ్మంబు ననుభవించు
భరిత సత్త్వుండు సత్కర్మ నిరతుఁ డతుల
భూసురశ్రేష్ఠుఁ డనఘుండు బుధనుతుండు.

వ. అ మ్మహాత్మునివలన సకల వర్ణాశ్రమంబుల వారికి నేను విజ్ఞానప్రదుండ నగు గురుండనై యుండియు, గురుభజనంబు పరమ ధర్మం బని యాచరించితి. అది గావున,
క.

భూసురుల కెల్ల ముఖ్యుఁడ, నై సకల కులాశ్రమంబులందుల నెపుడున్

ధీ సుజ్ఞానప్రదుఁ డన, దేశికుఁ డన నొప్పుచుందు ధృతి నెల్లడలన్.

తే.

అట్టి వర్ణాశ్రంబులయందు నర్థ

కుశలు లగువారు నిఖిలై క గురుఁడ నైన

నాదు వాక్యంబుచే భవార్ణవము పెలుచ

దాఁటుదురు మత్పదాంబుజ ధ్యానపరులు. 

వ.

అదియునుం గాక, సకల భూతాత్మకుండ నైన యేను తపో వ్రత యజ్ఞ దాన శమ దమాదులచేత సంతసింపను. గురుజనంబులఁ బరమభక్తి సేవించువారలం బరిణమింతు. అని చెప్పి మఱియును, మనము గురుమందిరంబున నున్నయెడ గురుపత్నీ నియుక్తుల మై, యొక్కనాఁ డింధనార్థం బడవికిం జనిన యవసరంబున,

వారిద్దరూ అడవికి వెళ్ళి వానలో తుఫానులో చిక్కుబడి తెల్లవారువరకూ తిరిగి రాలేకపోవటం వారిని వెదుక్కుంటూ వారి గురువైన సాందీపులవారు రావటం వారిని అక్కున చేర్చుకొని ఆశీర్వదించటం వగైరా కథ నంతటినీ గుర్తుచేస్తాడు.అప్పుడు గురువుగారు వారితో

చ.

కటకట ! యిట్లు మా కొఱకుఁ గా జనుదెంచి మహాటవిన్ సము

త్కట పరిపీడ నొందితిరి గావున శిష్యులు మా ఋణంబు నీఁ

గుట కిది కారణంబు సమకూరెడిఁ బో యిటమీఁద మీకు వి

స్ఫుట ధన బంధు దార బహుపుత్ర విభూతి జయాయురున్నతుల్.

క.

అని గారవించి యాయన, మనలన్ దోడ్కొనుచు నాత్మమందిరమునకున్

జనుదెంచుట లెల్లను నీ, మనమునఁ దలఁతేయటంచు మఱియును బలికెన్.

వ. అనఘా ! మన మధ్యయనంబు సేయుచు, నన్యోన్య స్నేహవాత్సల్యంబులం జేయు కృత్యంబులు మఱువవు గదా ! అని యవి యెల్లనుం దలంచి యాడు మాధవు మాటలు విని , యతనిం గనుంగొని, కుచేలుం డిట్లనియె.

క.

వనజోదర ! గురుమందిర,మున మనము వసించునాఁడు ముదమునఁ గావిం

పని పను లెవ్వియుఁ గలవే, విను మవి యట్లుండనిమ్ము విమలచరిత్రా !

క.

గురుమతిఁ దలపఁగఁ ద్రిజగ,ద్గురుఁడ వనందగిన నీకు గురుఁ డనఁగా నొం

డొరుఁ డెవ్వఁ డింతయును నీ, కరయంగ విడంబనంబ యగుఁగాదె హరీ ! 

విడంబనంబ = లీల
వ.
అని సాభిప్రాయంబుగాఁ బలికిన పలుకులు విని, సమస్త భావాభిజ్ఞుం డైన పుండరీకాక్షుండు మందస్మిత వదనారవిందుండగుచు, నతని జూచి, నీ విచ్చటికి వచ్చినపుడు నాయందుల భక్తిం జేసి, నాకు నుపాయనంబుగా నేమి పదార్థంబు దెచ్చితివి , అ ప్పదార్థంబు లేశమాత్రం బైనఁ బదివేలుగా నంగీకరింతు, అట్లుంగాక, నీచవర్తనుండై, మద్భక్తిం దగులని దుష్టాత్ముండు హేమాచల తుల్యంబైన పదార్థంబు నొసంగిన, నదియును నా మనంబునకు సమ్మతంబు గాదు. కావున,
క.

దళమైన పుష్పమైనను, ఫలమైనను సలిలమైనఁ బాయనిభక్తిన్

గొలిచిన జను లర్పించిన, నెలమిన్ రుచిరాన్నముగనె యేను భుజింతున్. 

చూడండి. గీతలోనూ భగవానుడీ విషయాన్నే సుమారుగా ఇవే మాటలలో చెప్తాడు.
అ.

పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం

యో మే భక్త్యా ప్రయచ్ఛతి|

తదహం భక్త్యుపహృత

మశ్నామి ప్రయతాత్మనః|| 9-26 ||

కందము.

పత్ర ఫల పుష్ప తోయము

లాత్రముతో భక్త తతి సమర్పించిన , యా

పత్ర ఫల పుష్ప తోయము

లాత్రముతో స్వీకరింతు, నర్జున ! ప్రీతిన్ . ౨౪ ( శ్రీ పూడిపెద్ది కాశీవిశ్వనాథ శాస్త్రి గారి అనువాదం )

క.

అని పద్మోదరుఁ డాడిన, వినయోక్తుల కాత్మ నలరి విప్రుఁడు దాఁ దె

చ్చిన యటుకులు దగ నర్పిం, పనునేరక మోమువాంచి పలుకక యున్నన్.

వ.
అ వ్విప్రుండు చనుదెంచిన కార్యంబు దన దివ్యచిత్తంబున నెఱింగి, యితఁడు పూర్వభవంబున నై శ్వర్యకాముం డై, నన్ను సేవింపఁడు. ఐనను, ని క్కుచేలుండు నిజకాంతా ముఖోల్లాసంబు కొఱకు నాయొద్దకుం జనుదెంచినవాఁడు. ఇతనికి నింద్రాదులకుం బడయరాని బహు ప్రకారంబు లైన సంపద్విశేషంబు లీక్షణంబ యొడఁగూర్పవలయు, అని తలంచి, యతండు జీర్ణవస్త్రంబు కొన ముడిచి తెచ్చిన య య్యటుకులముడియఁ గని , యిది యేమి యని యొయ్యన న మ్ముడియఁ దన కరకమలంబున విడిచి, య య్యటుకులు గొన్ని పుచ్చికొని, యివియ సకలలోకంబులను నన్నుఁ బరితృప్తిం బొందింపజాలు, అని యప్పుడు,
క.

మురహరుఁడు పిడికెఁ డటుకులు, గర మొప్పఁగ నారగించి కౌతుకమతి యై

మఱియును పిడికెఁడు గొనఁ , దత్కర మప్పుడు వట్టెఁ గమల కరకమలములన్.

కమల కరకమలములన్= చూడండి యెంత అందంగా ప్రయోగించాడో. 

క.

సొంపారఁగ నితనికి బహు, సంపద లందింప నవియ చాలును నిఁక భ

క్షింపఁగ వలవదు త్రిజగ, త్సంపత్కర ! దేవదేవ ! సర్వాత్మ  ! హరీ !  

ఇటువంటి అనేక ఘట్టాలను .. పోతన భాగవతం లోనివి...  యెన్నిసార్లు చదివినా విన్నా  బ్లాగినా కూడా తనివితీరదు కదా. ఇప్పటి కిక్కడితో ముగిస్తాను.

మాతృభాషా దినోత్సవం - చుక్కగుర్తు పద్యాలు

మాతృభాషా దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు.--
చుక్క గుర్తు పద్యాలు
ఈరోజు మాతృభాషా దినోత్సవం. అందుకని చిన్నప్పుడు స్కూల్లో కంఠస్థం చేసిన చుక్కగుర్తు పద్యాలను ఈ సందర్భంగా గుర్తు తెచ్చుకుంటున్నాను.

దుష్యంతుడు- శకుంతల ( శ్రీమదాంధ్ర మహా భారతము ) -నన్నయ
చ.

నుతజల పూరితంబు లగు నూతులు నూఱిటికంటె సూనృత

వ్రత యొక బావి మేలు మఱి బావులు నూఱిటికంటె నొక్క స

త్క్రతు వది మేలు తత్క్రతుశతంబునకంటె సుతుండు మేలు త

త్సుత శతకంబుకంటె నొక సూనృతవాక్యము మేలు సూడఁగన్.
క.

వెలయంగ నశ్వమేధం, బులు వేయును నొక్క సత్యమును నిరుగడలం

దుల నిడి తూఁపఁగ సత్యము, వలనన ములు సూపు గౌరవంబున పేర్మిన్.
మధ్యాక్కర.

తడయక పుట్టిననాఁడ తల్లి చే దండ్రి చే విడువఁ

బడితి నిప్పుడు పతిచేతను విడువఁబడియెదనొక్కొ

నుడువులు వేయు నిం కేల యిప్పాటినోములు దొల్లి

కడఁగి నోఁచితిని గా కేమి యనుచును గందె డెందమున.
చ.

విపరీత ప్రతిభాష లేమిటికి నుర్వీనాధ యీ పుత్త్రగా

త్త్రపరిష్వంగ సుఖంబు సేకొనుము ముక్తాహార కర్పూరసాం

ద్ర పరాగప్రసరంబుఁ జందనముఁ జంద్ర జ్యోత్స్నయుం బుత్త్ర గా

త్ర పరిష్వంగము నట్లు జీవులకు హృద్యంబే కడున్ శీతమే.

గజేంద్ర మోక్షం - శ్రీమదాంధ్ర  భాగవతము -  బమ్మెర పోతన
ఉ.

ఎవ్వనిచే జనించు జగ మెవ్వనిలోపల నుండు లీన మై

యెవ్వనియందు డిందుఁ బరమేశ్వరుఁ డెవ్వడు మూలకారణం

బెవ్వఁ డనాది మధ్య లయుఁ డెవ్వఁడు సర్వముఁ దాన యైన వాఁ

డెవ్వఁడు వాని నాత్మభవు నీశ్వరునే శరణంబు వేడెదన్.

క.

కలడందురు దీనులయెడఁ, గలఁ డందురు పరమయోగి గణములపాలం,

గలఁ డందు రన్ని దిశలను, గలఁడు గలం డనెడువాఁడు గలఁడో లేఁడో.
శా.

లా వొక్కింతయు లేదు, ధైర్యము విలోలం బయ్యెఁ , బ్రాణంబులున్

ఠావుల్ దప్పెను, మూర్ఛ వచ్చెఁ, దనువున్ డస్సెన్ , శ్రమం బయ్యెడిన్

నీవే తప్ప నితః పరం బెఱుఁగ, మన్నింపందగున్ దీనునిన్,

రావే యీశ్వర ! కావవే వరద ! సంరంక్షింపు భద్రాత్మకా !
మ.

అల వై కుంఠపురంబులో నగరిలో నా మూలసౌధంబు దా

పల మందార వనాంతరామృతసరః ప్రాంతేందుకాంతోపలో

త్పల పర్యంక రమావినోది యగు నాపన్న ప్రసన్నుండు వి

హ్వలనాగేంద్రము " పాహి పాహి " యనఁ గు య్యాలించి సంరంభియై.

మ.

సిరికిం జెప్పఁడు శంఖ చక్ర యుగముం జేదోయి సంధింపఁ డే

పరివారంబును జీరఁ ఢభ్రగపతిం బన్నింపఁ డాకర్ణి కాం

తర ధమ్మిల్లముఁ జక్క నొత్తఁడు వివాద ప్రోద్ధత శ్రీ కుచో

పరి చేలాంచన మైన వీడఁడు గజ ప్రాణావనోత్సాహి యై.

మ.

తన వెంటన్ సిరి, లచ్చి వెంట నవరోధ వ్రాతమున్, దాని వె

న్కను బక్షీంద్రుఁడు, వాని పొంతను ధనుః కౌమోదకీ శంఖ చ

క్ర నికాయంబును, నారదుండు, ధ్వజినీకాంతుండుఁ దా వచ్చి రొ

య్యన వై కుంఠపురంబునం గలుగువా రాబాల గోపాలమున్. 
క.

అడి గెద నని కడువడిఁ జను, నడిగిన దను మగుడ నుడుగఁ డని నడ యుడుగున్

వెడ వెడ సిడిముడి తడఁబడ, నడుగిడు నడుగిడదు జడిమ నడుగిడు నెడలన్.

వామనావతార ఘట్టం -- పోతన
క.

వెడ వెడ నడకలు నడచుచు, నెడ నెడ నడుగిడఁగ నడరి యిల దిగఁబడగన్

బుడి బుడి నొడువులు నొడువుచుఁ, జిడిముడి తడఁబడగ వడుగు సేరెన్ రాజున్.

ఉ.

స్వస్తి జగత్త్రయీ భువన శాసనకర్తకు హాసమాత్ర వి

ధ్వస్త నిలింపభర్తకు నుదారపద వ్యవహర్తకున్ మునీం

ద్రస్తుత మంగళాధ్వర విధానవిహర్తకు నిర్జరీ గళ

న్య స్త సువర్ణసూత్ర పరిహర్తకు దానవలోక భర్తకున్. 
మ.

వడుగా ! యెవ్వరివాఁడ వెవ్వఁడవు సంవాసస్థలం బెయ్య ది

య్యెడకున్ నీ వరుదెంచుటన్ సఫలమయ్యెన్ వంశమున్ జన్మమున్

గడు ధన్యాత్ముఁడ నైతి నీ మఖము యోగ్యం బయ్యె నాకోరికల్

గడతేఱెన్ సుహుతంబు లయ్యె శిఖులుం గల్యాణ మి క్కాలమున్.

ఆ.

ఒంటివాఁడ నాకు నొకటి రెం డడుగుల

మేర యిమ్ము సొమ్ము మేర యొల్లఁ

గోర్కెదీర బ్రహ్మ కూఁకటి ముట్టెద

దానకుతుకసాంద్ర ! ధానవేంద్ర !

క.

వ్యాప్తిం బొందక వగవక, ప్రాప్తం బగు లేశ మయినఁ బదివే లనుచున్

దృ ప్తిం జెందని మనుజుఁడు, సప్త ద్వీపముల నైనఁ జక్కం బడునే.

శా.

ఆశాపాశము దాఁ గడు న్నిడుపు లే దంతంబు రాజేంద్ర ! వా

రాశిప్రావృత మేదినీవలయ సామ్రాజ్యంబు చేకూడియుం

గాసిం బొందిరి గాక వైన్య గయ భూకాంతాదులు న్నర్థకా

మాశన్ బాయఁగనేర్చిరే మును నిజాశాంతంబులం జూచిరే.

ఆ.

వారిజాక్షులందు వైవాహికములందుఁ

బ్రాణ విత్త మాన భంగమందుఁ

జకిత గోకులాగ్రజన్మ రక్షణమందు

బొంకవచ్చు నఘము పొంద దధిప !

శా.

కారే రాజులు రాజ్యముల్ గలుగవే గర్వోన్నతిం బొందరే

వా రేరీ సిరి మూటగట్టుకొని పోవంజాలిరే భూమిపైఁ

బే రైనం గలదే శిబిప్రముఖలుం బ్రీతిన్ యశఃకాములై

యీరే కోర్కులు వారలన్ మఱచిరే యి క్కాలమున్ భార్గవా !
శా.

ఆదిన్ శ్రీ సతి కొప్పుపైఁ దనువుపై నంసోత్త రీయంబుపైఁ

బాదాబ్జంబుల పైఁ గపోలతటిపైఁ బాలిండ్ల పై నూత్న మ

ర్యాదం జెందు కరంబు గ్రిం దగుట మీఁదై నా కరం బుంట మే

ల్గాదే రాజ్యము గీజ్యమున్ సతతమే కాయంబు నాపాయమే.
ప్రహ్లాద చరిత్ర  -పోతన
క.

చదువనివాఁ డజ్జ్ఞుం డగుఁ, జదివిన స దస ద్వివేక చతురత గలుగుం

జదువఁగ వలయును జనులకుఁ , జదివించెద నార్యులొద్దఁ జదువుము తండ్రీ !

క.

అనుదిన సంతోషణములు, జనిత శ్రమ తాప దుఃఖ సంశోషణముల్

తనయుల సంభాషణములు, జనకులకుం గర్ణ యుగళ స ద్భూషణముల్. 

సీ.

మందార మకరంద మాధుర్యమునఁ దేలు మధుపంబు వోవునే మదనములకు

నిర్మల మందాకినీ వీచికలఁ దూగు రాయంచ సనునె తరంగిణులకు

లలిత రసాలపల్లవ ఖాది యై చొక్కు కోయిల సేరునే కుటజములకుఁ

బూర్ణేంద్రు చంద్రికా స్ఫురిత చకోరక మరుగునే సాంద్ర నీహారములకు

తే.

అంబుజోదర దివ్య పాదారవింద

చింతనామృత పానవిశేష మత్త

చిత్త మేరీతి నితరంబుఁ జేరనేర్చు

వినుతగుణశీల ! మాటలు వేయునేల ?

మ.

తను హృ ద్భాషల సఖ్యమున్ శ్రవణమున్ దాసత్వమున్ వందనా

ర్ర్చనముల్ సేవయు నాత్మలో నెఱుకయున్ సంకీర్తనల్ చింతనం

బను నీ తొమ్మిది భక్తిమార్గముల సర్వాత్మున్ హరి న్నమ్మి స

జ్జనుఁ డై యుండుట భద్రమంచుఁ దలతున్ సత్యంబు దైత్యోత్తమా ! 

సీ.

కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు శ్రీనాథు వర్ణించు జిహ్వ జిహ్వ

సురరక్షకునిఁ జూచు చూడ్కులు చూడ్కులు శేషశాయికి మ్రొక్కు శిరము శిరము

విష్ణు నాకర్ణించు వీనులు వీనులు మధువైరిఁ దవిలిన మనము మనము

భగవంతు వలగొను పదములు పదములు పురుషోత్తముని మీఁది బుద్ధి బుద్ధి

తే.

దేవదేవునిఁ జింతించు దినము దినము

చక్రహస్తుని బ్రకటించు చదువు చదువు

కుంభునీధవుఁ జెప్పెడి గురుఁడు గురుఁడు

దండ్రి ! హరిఁ జేరు మనియెడి తండ్రి తండ్రి.

 
ఇంకా చాలా చాలా గుర్తుకొస్తున్నాయి. అన్నీ రాయాలంటే చాలా కష్టం . చివరగా మాతృ భాషా  దినోత్సవ సందర్భంగా నేను వ్రాసిన కవితతో దీన్ని ముగిద్దామనుకుంటున్నాను, చర్విత చర్వణమైనా గాని. అదిక్కడ చదవండి.

మా తెలుగు తల్లికీ మల్లెపూదండ

తెలుగు లోనె బ్లాగండోయ్
తెలుగులోనె రాయండోయ్
తెలుగులోనె చదవండోయ్
తెలుగు మాట వినరండోయ్.

తెలుగే మన మాతృభాష
తెలుగే మన ఆంధ్రభాష.
తెలుగే మన జీవ శ్వాస
తెలుగే మన చేతి వ్రాత.

తెలుగే మన కంటి వెలుగు.
తెలుగే మన ఇంటి జోతి.

తెలుగే మన మూలధనం
తెలుగే మన ఆభరణం.

తెలుగును ప్రేమించుదాం
తెలుగును వినిపించుదాం
తెలుగును వ్యాపించుదాం.
తెలుగును రక్షించుదాం.

తెలుగుకు లేదోయ్ శాపం
తెలుంగు పలుకే మనదోయ్.

తెలుగన్నా, తెలుఁగన్నా,
తెనుగన్నా, తెనుఁగన్నా,
తెలియరొ అది తేనె వూట
తెలుపరొ ప్రతి పూట పూట.

తెలుగంటే నన్నయ్యా
తెలుగంటే తిక్కన్నే
తెలుగంటే పోతన్నా
తెలుగంటే శ్రీనాథుడు.

తెలుగంటే అల్లసాని
తెలుగంటే తెన్నాలే
తెలుగంటే సూరన్నే
తెలుగంటే రాయలెగా.

తెలుగంటే అన్నమయ్యా
తెలుగంటే త్యాగయ్యే
తెలుగంటే క్షేత్రయ్యా
తెలుగంటే రామదాసు.

తెలుగంటే ఎంకిపాట
తెలుగంటే జానపదం
తెలుగంటే బాపిరాజు
తెలుగంటే బ్రౌనుదొరా.

తెలుగంటే జంటకవులు
తెలుగంటే శ్రీశ్రీ శ్రీపాదే
తెలుగంటే పానుగంటి
తెలుగంటే విశ్వనాథ.

తెలుగంటే కందుకూరి
తెలుగంటే గురజాడ
తెలుగంటే గిడుగేరా
తెలుగంటే సీనారే.

తెలుగే పాపయ్యశాస్త్రి
తెలుగే గుఱ్ఱం జాషువ
తెలుగే వెంకటచలమూ
తెలుగేరా రావిశాస్త్రి
తెలుగే కాళీపట్నం.

తెలుగంటే మొక్కపాటి
తెలుగంటే ఆరుద్రా
తెలుగంటే ముళ్ళపూడి
తెలుగురమణ బాపుబొమ్మ.

తెలుగు మాట లొలుకు తేనె
తెలుగు సినిమ విశ్వనాథ
తెలుగు పాట కృష్ణశాస్త్రి
తెలుగు నోట ఘంటసాల.

తెలుగే శృంగార పదం
తెలుగే బంగారు రథం
తెలుగే శ్రీకృష్ణు మురళి
తెలుగే మన బాలమురళి.

అందుకే

తెలుగు లోనె బ్లాగండోయ్
తెలుగులోనె రాయండోయ్
తెలుగులోనె చదవండోయ్

జననియు జనకుఁడు వధువులుఁ దనయులుఁ దనయయును గృహిణి దానును నతిథియున్

రామాయణ రస గుళికలు ( శ్రీమదాంధ్ర వాల్మీకి రామాయణము - వావిలికొలనుసుబ్బారావు గారు ) అయోధ్యాపుర జన వర్ణనము  ఉ. అందఱు హృష్టమానసులె యందలియందఱు ధర్మ వేదు లే యందఱు శాస్త్రచింతనపరాయణులే మఱి స్వస్వతుష్టులే యందఱుఁ ద్యాగశీలు రట నందఱు సత్యవచోభిభాషణా మందులు భూరిసంచయు లమాస గవాశ్వ ధనాఢ్యు లందఱున్. ౨౬౫ అయోధ్యానగర వాసులందఱు నిష్టార్థములన్నియుఁ బ్రాప్తించుటచే సంతుష్టిగల మనస్సు గలవారే, అందఱు ధర్మము నెఱిగినవారే, అందఱు శాస్త్ర విషయమైన యాలోచనలు చేయుటయందు సమర్థులే, అందఱు తమకు భగవంతుఁ డిచ్చిన దానితోఁ దృప్తిపడి యుండువారే, అందఱు త్యాగము స్వభావముగా గలవారే, అందఱు నిజము చెప్పువారే, అందఱు కావలసినంత సంపాదించి యుంచుకొన్నవారే, అందఱు కొఱఁత లేక వారివారికిఁ గావలసినన్ని గోవులు - గుఱ్ఱములు - ధనములు కలవేరే. కందము. జననియు జనకుఁడు వధువులుఁ దనయులుఁ దనయయును గృహిణి దానును నతిథియున్ దనివిగ నిండక యుండెడి మనికి యొకండైనలేదు మందునకైనన్. ౨౫౭ ' మాతాపితాస్ను షే పుత్రౌ పుత్రీ పత్న్యతిథి స్స్వయం దశసంఖ్య కుటుంబీతి విష్ణునో క్తం ద్విజోత్తమ ' యని కుటుంబ లక్షణము. తల్లి తండ్రి తాను దనభార్య, ఇద్దఱు కొడుకులు, ఇద్దఱు కోడండ్రు, ఒక కూతురు, ఒక యతిథి - యీ పదుగురుండినఁ గుటుంబ మనబడును. ఇంతకుఁ దక్కువగల యి ల్లా నగరమున లేదు.( ఇప్పటి కుటుంబాలు  ముగ్గుఱు గాని నలుగుఱు గాని అంతే ) ఆటవెలది. తన్ను ధర్మవిధులఁ దనయులఁ దనయలఁ తల్లిఁ దండ్రిఁ దనదు దార నన్న దమ్ములను గదర్యతావశచిత్తుఁడై యేఁచువాఁడు లేఁడ యెచట నేని. ౨౫౮ ఈ పద్యమునఁ జెప్పఁబడిన వారిని కూడు నీళ్ళు పెట్టక కాని యితర విధములఁ గాని బాధించువాఁడు కదర్యుఁడు, వానిభావము కదర్యత, అత్యంతలోభియై యని భావము.  ' ఆత్మానం ధర్మకృత్యంచ, పుత్రందారాంశ్చ పీడయేత్, లోభాద్యః పితరం బ్రాతృన్ స కదర్య ఇతి స్మృతః ' అని కదర్య లక్షణము. తాను దినక ధర్మము చేయక కొడుకులను భార్యను నెవఁడు కడుపునిండఁ గూడు పెట్టక బాధించునో యట్టి పరమ లోభి కదర్యుఁ డనబడును. అట్టివాఁ డొక్కఁ డైన నా పట్టనమందు లేఁడు.   కందము. పోఁడిమి గల తత్పురమున లేఁడు ఖలుఁడు దుష్టకామి లేఁడు చదువులన్ వాఁడిమి మీఱనిపురుషుఁడు లేఁ డట నాస్తికుఁడు నెందు లేఁడు వెదకినన్. ౨౫౯ పూర్వ మన్ని జాతులవారును విద్యనేర్చినవారే యని చెప్పుచున్నాఁడు. పూర్వము శూద్రులకు విద్య నిషేధింపఁ బడినదను దుర్వాదము దీనిచే ఖండితము. శూద్రులకు వేదము నిషేధింపఁ బడినది కాని కులవృత్తికిఁ గావలసిన విద్య లోనైనవి నిషేధింపబడలేదు.  అందమైన యానగరమందు దుష్టుఁడు లేఁడు, పరస్త్రీల నాశించువాఁడు, తన భార్యతోనైనను నిషిద్ధదినంబుల నిషిద్ధసమయంబు లందుఁగాని క్రీడించువాఁడును, వేశ్యాలంపటుఁడును లేఁడు. చక్కగఁ జదువరానివాఁడును లేఁడు. దేవుఁడు, పరలోకము లేదనువాఁడు లేఁడు. ఉ. అందఱు ధర్మశీలరతులందఱు నిశ్చలసంయతాత్ము లే యందఱు సత్స్వభావయుతులందఱు నిర్మలవృత్తశాలు రే యందఱు సన్మహర్షినిభు లందఱు నిర్మలమానసాఢ్యు ల య్యందఱు దారహారయుతు లందఱుఁ గుండలమండితశ్రవుల్. ౨౬౦ ఆ పురమం దందఱు ధర్మముతోఁ గూడిన శీలమందుఁ బ్రేమగలవారే, అందఱు నింద్రియనిగ్రహముగలవారే, అందఱు మంచి స్వభావముగలవారే, అందఱు దోషరహితమైన నడవడిగలవారే. అందఱు ఋషులతో సమానులే. అందఱు కలంకము లేని మనస్సుకలవారే, అందఱు ముత్యాలసరములు లోనైన యాభరణముల ధరించినవారే, అందఱు కుండలములచే నలంకరింపఁబడిన వీనులు గలవారే. ఉ. అందఱు సుందరుల్ మకుటు లందఱుఁ జందనలి ప్తదేహు లం దందఱుఁ బూర్ణభోగయుతు లందఱు సంతతమృష్టభో క్త ల య్యందఱు దానశీలరతు లందఱు భూషణభూషితాంగు ల య్యందఱు నిష్కవంతు లట నందఱు నంగదదీప్త బాహువుల్. ౨౬౧ అందఱు చక్కదనము కలవారే, కురూపులు లేరు అందఱు మకుటములు ధరించినవారే, అందఱు చందనము పూసికొనియుండువారే, అందఱు కొఱఁత లేక భోగము లనుభవించువారే, అదఱు నిష్టమై పరిశుద్ధమైన యాహారము తీసుకొనువారే, అందఱు నన్నదాతలే, అందఱు నన్ని యవయవములయందు నలంకారములు ధరించినవారే, అందఱు నురోభూషణములు గలవారే, అందఱు బాహుపురులు గలవారే.  ఉ. అందఱు నిర్జితేంద్రియులు నందఱు యజ్వలు నాహితాగ్ను ల య్యంద ఱటన్ స్వకర్మరతు లందఱు నిత్యము బ్రహ్మచింతనుల్  అందఱు సంతతాధ్యయనులందఱు సంయమితుల్యు లప్పురిం జెందిన యట్టిలోకులు సుశీలరతుల్ కరుణాపరాయణుల్. ౨౬౨ ఆ పురమునందలి యందఱు నింద్రియముల జయించినవారే. అందఱు సోమయాగము చేసినవారే. అందఱు నగ్నిహోత్రములు కలవారే, అందఱు వారివారి వర్ణాశ్రమధర్మముల ననుసరించి కర్మములు చేయువారే, అందఱు ప్రతిదినము బ్రహ్మమును ధ్యానించువారే, అందఱు జపతపస్సంపన్నులే, అందఱు ఋషుల చర్యలు గలవారే్, అందఱు దయాళులే, అందఱు చక్కని నడవడి గలవారే.  ఈ పద్యమునందలి పాదాంత సంధివిషయమును గుఱించి వాసుదాసుగారు చాలా విస్తృతమైన వివరణ యిచ్చారు. వారు ప్రతి పద్యానికి ప్రతిపదార్థాన్ని కూడా వ్రాసారు.

ప్రబలి కఫంబు కంఠమున బాధలు పెట్టెడి వేళఁ , జూపఱుల్

రామాయణ రస గుళికలు ( కీ.శే. శ్రీ వావిలికొలను సుబ్బారావు గారి శ్రీమదాంధ్ర వాల్మీకి రామాయణము నుండి )

చం.

ప్రబలి కఫంబు కంఠమున బాధలు పెట్టెడి వేళఁ , జూపఱుల్

గబ గబ బైటఁ బెట్టుఁ డిఁకఁ గార్యము లే దనువేళఁ, గింకరు

ల్దబ దబఁ బ్రాణవాయువులు లాగెడివేళలఁ, నాలుఁ జుట్టముల్

లబ లబ లాడువేళలఁ దలంపఁగ శక్యమె రామనామమున్ ? 1-39

సీ.

దంతంబులూడునన్చింత పుట్టకమున్న, కనుదోయి మసకలు గొనకమున్న

ముడుతలచే మేను మిడుకులాడకమున్న, వడఁకునఁ గాల్దడఁ బడకమున్న

పెండ్లము కడుఁ గడగండ్లు పెట్టకమున్న, నందను ల్దనుఁ జూచి నగకమున్న

గద్దించి బుడుతలు బుద్ధి చెప్పకమున్న, చెడురోగములఁ దెల్వి చెడకమున్న

గీ.

పూని వైద్యుండు చెప్పక పోకమున్న

కాలభటదర్శనంబును గాకమున్న

రామ శ్రీరామ శ్రీరామ రామ యనుచు

ధ్యాన మొనరించు వాఁడెపో ధన్యతముఁడు. 1-40

సీ.

భవ్య మై మౌని సంభావ్య మై సుజనాను, భావ్య మై నవరస భావ్య మగుచు

హృద్య మై భక్తి సంవేద్య మై కావ్యాళి, నాద్య మై సతతానవద్య మగుచు

శుద్ధ మై పద్య నిబద్ధ మై శాస్త్ర సంబద్ధ మై నిగమార్థ సిద్ధ మగుచుఁ

బూత మై కలిత సంగీత మై మౌని రాడ్జాత మై ధర్మ నికేత మగుచు

తే.

శ్రావ్య మై సర్వలోక సంస్తవ్య మగుచు, దివ్య మై పార్వతీశాజ సేవ్య మగుచు

నవ్య మై గుణమణిగణ, దీవ్యదర్థమయిన కావ్యంబు రచియింతు నాంధ్రభాష. 1-78

బాలకాండకు ఉపోద్ఘాతం లో వ్రాసిన పద్య రస గుళికలు

మృత్యుంజయా పాహి మృత్యుంజయా పాహి I

మృత్యుంజయ స్తోత్రము -- శ్రీ శంకరాచార్యులు

1.

మృత్యుంజయా పాహి మృత్యుంజయా పాహి I

మృత్యుంజయా పాహి మృత్యుంజయా II         

2.

శంభో మహాదేవ శంభో మహాదేవ I

శంభో మహాదేవ గంగాధరా  II        

3.

అద్రీశ జాధీశ విద్రా నితామౌను

భద్రా కృతే పాహి మృత్యుంజయా II         II మృ II

4.

ఆకాశ కేశా 2 మరాధీశ వంద్య

త్రిలోకేశ్వరా పాహి మృత్యుంజయా II        II మృ II 

5.

ఇందూపలేందు ప్రభోత్ఫుల్ల కుందార

విందాకృతే పాహి మృత్యుంజయా II         II మృ II

6.

ఈక్షాహతా నంగ దాక్షాయణీ నాధ

మోక్షా కృతే పాహి మృత్యుంజయా II        II మృ II

7.

ఉక్షేశ సంచార యక్షేశ సన్మిత్ర

దక్షార్చితా పాహి మృత్యుంజయా            II మృ II

8.

ఊహా పథాతీత మాహాత్మ్య సంయుక్త

మోహాంతకా పాహి మృత్యుంజయా          II మృ II

9.

ఋద్ధి ప్రదాశేష బుద్ధి ప్రచారజ్ఞ

సిద్ధేశ్వరా పాహి మృత్యుంజయాII       II మృ II

10.

ౠపర్వతోత్తూంగ శృంగాగ్ర నంగాంగ

హేతో సదా పాహి మృత్యుంజయాII      II మృ II

11

ఌప్తాత్మ భక్తౌఘ సంఘాత సంఘాతు

కారిప్రహన్ పాహి మృత్యుంజయాII      II మృ II

12.

ౡతీ కృతానేక పారాది కృత్యుత్త

రీయా ధునా పాహి మృత్యుంజయాII   II మృ II

13.

ఏకాదశాకార రాకేందు సంకాశ

శోకాంతకా పాహి మృత్యుంజయాII     II మృ II

14.

ఐశ్వర్య ధామార్క వైశ్వాన రాభాస

విశ్వాధికా పాహి మృత్యుంజయా II    II మృ II

15.

ఓషధ్య ధీశాంశు భూషాది పాపౌఘ

మోక్షప్రదా పాహి మృత్యుంజయా II      II మృ II

16.    

ఔద్ధత్య హీన ప్రబుద్ధ ప్రభావ ప్ర

బుద్ధాఖిలా పాహి మృత్యుంజయా II     II మృ II

17.

అంబా సమాశ్లిష్ట లంబోదరాపత్య

బింబాధరా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

18.

అఃస్తోక కారుణ్య దుస్తార సంసార

విస్తారణా పాహి మృత్యుంజయాII       II మృ II

19.

కర్పూర గౌరోగ్ర సర్వాఢ్య కందర్ప

దర్పాపహా పాహి మృత్యుంజయాII      II మృ II

20.

ఖద్యోత నేత్రాగ్ని విద్యు ద్గ్రహాక్షాది

విద్యోదితా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

21.

గంధేభ చర్మాంగ సక్తాంగ సంసార

సింధు ప్లవా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

22.

ఘర్మాంశు సంకాశ ధర్మైక సంప్రాప్య

శర్మ ప్రదా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

23.

ఙొత్పత్తి బీజా ఖిలోత్పత్తి బీజామ

రాధీశ మాంపాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

24.

చంద్రార్ధ చూడా మరున్నేత్ర కాంచీన

గేంద్రాలయా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

25.

ఛంద శ్శిరోరత్న సందోహ సంవేద్య

మంద స్మితా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

26.

జన్మ క్షయాతీత చిన్మాత్ర మూర్తేభ

వోన్మూలనా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

27.

ఝవచ్చారు ఘంటా మణివ్రాత కాంచీ

గుణ శ్రోణికా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

28.

ఞణిత్యష్ట చింతా తరంగ ప్రమోదా 

టనానంద హృత్పాహి మృత్యుంజయా II     II మృ II

29.

టంకాతి టంకా మరున్నేత్ర భంగాంగ

నానంగతా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

30.

ఠాజీ మహా కాళి కేళీ తిరస్కార

కారాళనా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

31.

డోలాయ మానాంతరంగీ కృతానేక

లాస్యేశ మాంపాహి మృత్యుంజయా II     II మృ II

32.

ఢక్కా ధ్వనిధ్వాన దాహ ధ్వనిభ్రాంత

శతృత్వమాం పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

33.

ణాకార నేత్రాంత సంతోషి తాత్మశ్రి

తానంద మాంపాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

34.

తాపత్ర యాత్యుగ్ర దావానలా సాక్షి

రూపవ్యయా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

35.

స్థాణో మురారాతి బాణో ల్లసత్పంచ

బాణాంతకా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

36.

దీనా వనాద్యంత హీనాగమాంతైక

మానోదితా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

37.

ధాత్రీ ధరాధీశ పుత్రీ పరిష్వంగ

చిత్రా కృతే పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

38.

నందీశ వాహార విందా సనారాధ్య

విందా కృతే పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

39.

పాపాంధకార ప్రదీపా ద్వయానంద

రూపా ప్రభో పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

40.

ఫాలాంబి కానంత నీలోజ్వల న్నేత్ర

శూలా యుధా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

41.

బాలార్క బిబాంశు భాస్వ జ్జటాజూటి

కాలంకృతా పాహి మృత్యుంజయా II          II మృ II

42.

భోగీశ్వరా కల్పయోగి ప్రియాభీష్ట

భోగ ప్రదా పాహి మృత్యుంజయా II           II మృ II

43.

మౌళి ద్యునద్యూర్శి మాలా జటాజూటి

కాళి ప్రి.యా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

44.

యజ్ఞేశ్వ రాఖండ తద్జ్ఞానిధే దక్ష

యజ్ఞాంతకా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

45.

రాకేందు కోటి ప్రతీకాశ లోకాది

సృడ్వందితా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

46.

లంకేశ వంద్యాంఘ్రి పంకేరుహా శేష

శంకా వహా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

47.

వాణీశ తూణీర వందారు మందార

శౌరి ప్రియా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

48.

శర్వాభి లాధార సర్వజ్ఞ గీర్వాణ

గర్వా పహా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

49.

షడ్వక్త్ర తాత త్రిషడ్గుణ్య లోకాది

సృడ్వందితా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

50.

సోమా వతంసాంతరంగే స్వయంథామ

సామ ప్రియా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

51.

హేలాని గీర్ణోగ్రహాలాహలా సహ్య

కాలాంతకా పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

52.

ళాణీ ధరాధీశ బాణా సనాపాస్త

శోణా కృతే పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

53.

క్షిత్యంబు తోజోమరుద్వ్యోమ సోమాత్మ

సత్యా కృతే పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

54.

యీశార్చి తాంఘ్రే మహేశాఖిలావాస

కాళీపతే పాహి మృత్యుంజయా II       II మృ II

55.

శంభో మహాదేవ శంభో మహాదేవ

శంభో మహాదేవ గంగాధరా              II మృII

ఫలస్తుతి

మృత్యుంజయో ముక్తిదాతా అథ్యవోచ దితిశృతౌ

భవరోగనిమగ్నానాం భిషఙ్మణిరితేరితః

ఇతి శ్రీ మచ్ఛంకారాచార్య విరచితం

మృత్యుంజయ స్తోత్రం సంపూర్ణం.

శివమంత్ర ప్రభావము

ఓం

శివనామైక సంసార మహారోగైక శామకమ్ I

నాన్యత్సంసారరోగస్య శామకం దృశ్యతే మయా II

శివనామమొక్కటియే సంసారరోగమును శమింపజేయునదగును. సంసారరోగమును శమింపజేయునట్టి  మరెద్దియు నాచే గాంచబడలేదు.


ఈ మృత్యుంజయ స్తోత్రము లో మొదటి పాదం 12 అక్షరాలతోనూ రెండవ పాదం 10 అక్షరాలతోనూ ఉన్నది. రాగయుక్తంగా పాడుకోవటానికి చాలా అనువుగా ఉంది. ఈ శ్లోకం ఏ చందస్సులో ఉన్నదో పెద్దలెవరయినా తెలియజేస్తే కృతజ్ఞుడనై ఉంటాను.

వినరయ్య నరసింహవిజయము జనులాల

నాట

వినరయ్య నరసింహవిజయము జనులాల

అనిశము సంపదలు నాయువు నొసఁగును . IIపల్లవిII

మొదలఁ గొలువుకూటమున నుండి కశిపుఁడు

చదివించెఁ బ్రహ్లాదుని శాస్త్రములు

అదన నాతఁడు నారాయణుఁడే దైవమనె

అదిరిపడి దైత్యుఁడు ఆతనిఁ జూపుమనె .    IIవినరII

అంతటఁ బ్రహ్లాదుఁడు ' అన్నిటానున్నాఁ ' డనియె

పంతమున దానవుఁడు బాలునిఁ జూచి

యెంతయుఁ గడఁకతోడ ' ఇందులోఁ జూపు ' మని

చెంతనున్న కంబము చేతఁగొని వేసె .     IIవినరII

అటమీఁదట బ్రహ్మాండం బదరుచు

కుటిలభయంకరఘోషముతో

చిట చిట చిటమని పెట పెట పెటమని

పటపట మనుచును బగిలెఁ గంబము .    IIవినరII

కులగిరు లదరెను కుంభిని వడఁకెను

తలఁకిరి దైత్యులు తల్లడిలి

కలఁగెను జగములు కంపించె జగములు

ప్రళయకాలగతిఁ బాటిల్లె నపుడు .    IIవినరII

ఘననారసింహుఁ డదె కంబమునందు వెడలె

కనుపట్టె నదిగొ చక్రజ్వాలలు

మునుకొని వెడలెఁ గార్ముకముక్తశరములు

కనకకశిపునకుఁ గలఁగె గుండియలు .   IIవినరII

అడరె నద్దేవునికోపాగ్నులు బెడిదపు -

మిడుఁగురులతోడుత మిన్నులుముట్టి

పిడుగులురాలేటిభీకరనఖరములు

గడుసు రక్కసునికి గాలములై తగిలె .    IIవినరII

తొడికి పట్టి విష్ణుఁడు తొడమీఁద నిడుకొని

కడుపు చించెను వానిగర్వమడఁగ

వెడలెఁ జిల్లున వానివేఁడి నెత్తురు నింగికి

పొడి వొడియాయ శత్రుభూషణములెల్లను .   IIవినరII

నెళ నెళన విరిచె నిక్క వానియెముకలు

పెళపెళ నారిచి పెచ్చు వెరిగె హరి

జళిపించి పేగులు జంద్యాలుగా వేసుకొనె

తళుకుఁగోరలు తళతళమని మెరిచె .     IIవినరII

పెటలించి నరములు పెరికి కుప్పలువేసి

గుటగుటమని రొప్పె గోవిందుఁడు

చిటిలించి కండలు చెక్కలు వారఁజెండి

కుటిలదానవుఁ జూచి ' ఖో ' యని యార్చెను .   IIవినరII

తెంచి శిరోజములు దిక్కులకు వాని -

పంచప్రాణములుగొనెఁ బరమాత్ముఁడు

అంచెల నీరీతిని ప్రహ్లాదునిపగ నీఁగె

మించి దేవతలు మితిమీఱి జయవెట్టిరి .    IIవినరII

అప్పు డిందిరాదేవి యంకమునఁ గూచుండె

వొప్పుగ శాంతమందె నహోబలేశుఁడు

తప్పక కోనేటిదండఁ దానై యిందును నందు

చిప్పిల వరములిచ్చీ శ్రీవేంకటేశుఁడు . II వినర II 4-513

సంక్రాంతి శుభాకాంక్షలు

బ్లాగ్మిత్రులందరికీ సంక్రాంతి పండుగ సందర్భంగా నా హృదయపూర్వక శుభాకాంక్షలు.